Site Rengi

DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 28°C
Parçalı Bulutlu

GÜNCEL ANAYASA NOTLARI 2

06.10.2018
192
A+
A-

DEVLET VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ 

DEVLET ŞEKİLLERİ

1)YAPISINA GÖRE DEVLET ŞEKİLLERİ 

-TEK(BASİT) YAPILI DEVLETLER:ÜNİTER DEVLET

Üniter devletin özelliği sınırları içinde hukuk birliğinin olmasıdır.Ülkede tek bir yasama organı ve iradesi,tek bir yürütme kuvveti ve tek bir yargılama sistemi vardır.

-BİRLEŞİK YAPILI DEVLETLER:FEDERAL DEVLET

İki veya daha fazla sayıdaki devletin sıkı veya gevşek bağlarla bir araya gelerek oluşturdukları devlet çeşididir.Birden çok devletin ortak bir anayasada birleşmesinden meydana gelen devlet topluluklardır.Yasama,yürütme ve yargı sistemi hem federe devletlerde hem de federal devlette ayrı ayrı bulunmaktadır.

***Federal devlet sisteminin temel özellikleri:

-Federal sistemlerde,federal ve eyalet iki ayrı yönetim düzeyi vardır.

-Federal devletin yasama organının çift meclisli olması zorunludur.

-Federal devletlerde yetki uyuşmazlıklarının çözümünü sağlayacak bir yüksek mahkeme vardır.

-Federal devletlerde yazılı bir anayasanın varlığı zorunludur.

2)EGEMENLİĞİN KAYNAĞINA GÖRE DEVLET ŞEKİLLERİ 

-MUTLAK MONARŞİ :Devlet başkanlığı makamının soya bağlı olarak veraset yoluyla  ya da hanedan içinden seçilerek el değiştirdiği devlet şekildir.Devleti seçimle iş başına gelmeyen tek bir kişi yönetir.Gücün ve sınırsız yetkinin sahibi,hükümdardır.Hükümdar herhangi bir organla yetki paylaşımında bulunmaz ve yetkilerini sınırlayabilecek vicdani ya da dini duygularıdır,bir anayasa yoktur.Fonksiyonların yerine getirilmesinde çalışan görevliler ise hükümdarın emrindedir.

-MEŞRUTİ MONARŞİ:Monarkın yanı sıra devlet iktidarının kullanılmasında bir meclisin olduğu ve monarkın yetkilerinin bir anayasa tarafından sınırlandırılır halk tarafından seçilen bir meclisle paylaşıldığı monarşi biçimidir.Osmanlı İmparatorluğu 1.Meşrutiyet ve 2.Meşrutiyet döneminde meşruti monarşi ile yönetilmiştir,günümüzde İngiltere,Danimarka,Japonya meşruti monarşi ile yönetilmektedir.

-CUMHURİYET :Cumhuriyet monarşik olmayan tüm rejimlere verebileceğimiz ortak bir isimdir.Devlet biçimi olarak cumhuriyet,egemenliğin şahısta veya bir zümrede değil toplumun tümünde olmasıdır.Hükümet biçimi olarak cumhuriyet ise ,devlet başkanının veraset yoluyla değil demokratik olarak meclis  ya da halk tarafından seçilerek oluşturulduğu hükümet sistemidir.

HÜKÜMET SİSTEMLERİ 

1)MECLİS HÜKÜMETİ̇ SİSTEMİ(KONVANSİYONEL SİSTEM):Özellikle yasama ve yürütme kuvvetlerinin yasama organında toplandığı mecli  hükümeti sisteminin temel özellikleri ;

-Meclis hükümeti,seçimle oluşmuş meclisin üstünlüğü ilkesine dayanır.Devlet meclisin idaresi altındadır.Yasama ve yürütme fonksiyonları yasama organı yani meclis tarafından yerine getirilir.Kuvvetler birliği söz konusudur.

-Meclis hükümetinde yasama organının,aldığı kararları ve kabul ettiği normları kendisinin tatbik etmesi mümkün olmadığı için ayrı bir yürütme organının varlığı zorunludur.Sistemin ardından da anlaşılacağı üzere meclis,kendi içinden oluşturduğu bir hükümet aracılığı ile yürütme fonksiyonunu icra eder.Yasama organı bu kurul üyelerini kendi üyeleri içinden tek tek seçmek suretiyle oluşturur.Kurulun başında devlet başkanı tarafından hükümeti kurmakla görevlendirilmiş bir Başbakan yoktur.

-Meclis hükümetinde,Meclis tarafından oluşturulan yürütme organı,görevlerini yine Meclis adına ve meclisin emirleri doğrultusunda icra eder.Yani, yürütme organı yasamanın adeta bir memuru veya görevlisi gibidir.Meclis istediği zaman yürütme organını feshedebilir,değiştirebilir veya görevden azledebilirken,yürütmenin meclisi dağıtma ya da feshetme yetkisi bulunmaz.

-Meclis hükümetinde,meclisin tatil yapmadan sürekli toplantı halinde olması zorunludur ve buna ‘meclisin istimrarı’ kuralı denir.Bu çerçevede Meclis’in yürütmenin aldığı kararları iptal etmesi ya da değiştirebilmesi daima olanaklıdır.

-Meclis hükümeti sisteminde muhalefet kurumu bulunmadığı için meclisteki bütün siyasal gruplar yürütme içinde temsil imkanına sahip olurlar.Dolayısıyla yürütme,kendi içinde dayanışması olan türdeş bir organ olmayıp,farklı eğilim ve grupların temsilcilerinden oluşan heterojen bir niteliğe sahiptir.

-Yürütme organı üyelerinin Meclise karşı kolektif sorumluluğunun olmadığı Meclis hükümeti sisteminde,her bir bakanın bireysel sorumluluğu söz konusudur.

-Ayrıca,meclis hükümeti sisteminde bir Devlet başkanlığı makamı yoktur.

***Meclis hükümeti sistemini günümüzde saf şekliyle olmasa da uygulayan tek demokratik devlet İsviçre’dir.

***Türkiye’de  1921 Anayasası döneminde uygulanmıştır.

2)PARLAMENTER SİSTEM 

Yürütme organının yasama organı içerisinden doğduğu ve ona karşı sorumlu olduğu,kuvvetlerin yumuşak ayrımına dayanan,bir hükümet sistemidir.Yürütme organını,Devlet Başkanı ve Bakanlar Kurulu oluşturur.Yani yürütme organı düalist yapıdadır.Devlet Başkanı yürütmenin sorumsuz kanadını oluştururken Bakanlar Kurulu yürütmenin sorumlu kanadını oluşturur.

Yasama organının varlığı zorunlu olduğu parlamenter sistemde parlamento tek ya da çift yapılı olabilir.Ancak bir ülkede parlamento olsa bile her zaman parlamenter sistem olmayabilir.

Bu sistem;

-Kuvvetlerin yumuşak ayrımına dayanır.

-Yürütme organı iki başlıdır.

-Başbakan yasama organının üyeleri arasından belirlenir.

-Hükümet yasama organı içerisinden doğar ve siyasal açıdan ona karşı sorumludur.

-Bu sistemde yasama organı yürütme organını güvensizlik oyu ile düşürebilir.

-Yürütme organı belli koşullarda yasama organını feshedebilir.

                                   RASYONALLEŞTİRİLMİŞ PARLAMENTARİZM:Hükümetlere güç ve istikrar kazandırmak anacıyla uygulanan yöntemdir.

Hükümetin düşürülmesini zorlaştıran,yasama organının çalışmasını tıkayacak engelleri kaldırarak işlevselleşmesine,dolayısıyla meşruiyetine katkıda bulunacak başlıca rasyonelleştirilmiş parlamentarizm araçları şunlardır:

-Başbakan’ın,Devlet Başkanından bakanların azlini isteyebilmesi

-Bakanların Başbakan’a karşı da sorumlu olması 

-Parlamentoda siyasi parti grubu kurmanın zorlaştırılması

-Parlamentonun tek yapılı olması 

-Güvensizlik önergesi verme hakkının sınırlandırılması 

-Serinleme sürelerinin öngörülmesi 

-Güvensizlik önergesinde üye tam sayısının salt çoğunluğunun aranması 

-Güven oylamalarında sadece güvensizlik oylarının sayılması 

-Yapıcı güvensizlik oyu 

-Fesih tehdidi altında güvenoyu 

3)BAŞKANLIK SİSTEMİ:Bu sistem hem yürütme organının başı,hem de devlet başkanı olan başkanın halk tarafından seçildiği,kuvvetlerin sert ayrımına dayanan bir sistemdir.Başkanlık sisteminde Başkanın ne göreve gelme aşamasında ne de görevine son verilme durumunda yasama organının herhangi bir yetkisi ve gücü bulunmamaktadır.Bu sistemde yürütme de yasamayı feshetme yetkisine sahip değildir. 

⭐️⭐️⭐️16 Nisan 2017 halkoylamasıyla kabul edilen 6771 Sayılı Anayasa Değişikliği Kanunu gereğince 24 Haziran 2018 tarihinde birlikte yapılan ilk TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının göreve başladığı tarihte yürürlüğe giren değişiklikler kapsamında,1876 Kanuni Esasi’den itibaren kabul edilen parlamenter hükümet sisteminden vazgeçilerek başkanlık sistemi eksenli Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmiştir.

*Klasik Başkanlık Sisteminin Özellikleri 

-Bu sistem kuvvetlerin sert ayrımına dayanır.

-Yürütme organı ve devlet başkanı tek kişinin elinde toplanmıştır.Bakanlar(sekreter)yalnızca başkana karşı sorumludur.

-Devlet başkanı yasama organına karşı siyasal açıdan sorumludur.

-Başkanın yasama organını feshetme,yasama organınızda güvensizlik oyu ile siyasal sorumluluk(gensoru) yolunu işletmek suretiyle başkanı düşürme yetkisi yoktur.

-Parlamenter sistemin aksine,Devlet başkanı halk tarafından seçilir.

**Başkanlık sisteminde yasama ve yürütme için ayrı ayrı seçim yapılır.Yasama organı genel oyla halk tarafından seçilen Meclis’tir.

Yürütme organı tek başlıdır,o kişi ise başkandır.Başkan da yine halk tarafından seçimle göreve gelir.

Başkan’ın ve yardımcılarının parlamentoya karşı siyasi sorumlulukları yoktur,yardımcılar Başkana karşı sorumludurlar.

Yürütmede yer alan kimse yasamada yer alamaz.

Başkanlık sisteminde kuvvetler arasındaki kopukluğu gidermek için bir ‘denetim ve denge sistemi’ geliştirilmiştir.

4)YARI BAŞKANLIK SİSTEMİ 

Parlamenter sistem ile Başkanlık sistemi arasında,her ikisin de bazı özelliklerini almış melez bir sistemdir.Bu sistemde,parlamenter sistemde olduğu gibi düalist bir yürütme bulunmakta ve yine parlamenter sistemde olduğu gibi yasamanın içinden doğup yaşamaya karşı sorumlu bir Bakanlar Kurulu bulunmakta;ancak Başkanlık sisteminde olduğu gibi doğrudan halk tarafından seçilmiş ve önemli icesi yetkilerle ve siyasi kudretli donatılmış bir güçlü ve baskın bir devlet başkanı bulunmaktadır.

Devlet başkanı doğrudan halk tarafından seçilir.Bununla birlikte Bakanlar Kurulu da parlamentoya karşı sorumludur. 

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.